Zmiany w Ordynacji podatkowej od 1 października 2026 r. mają przede wszystkim ograniczyć formalności i uporządkować zasady rozliczeń z fiskusem. Dla przedsiębiorców oznaczają m.in. prostsze odzyskiwanie nadpłat, wyższe limity korekt dokonywanych przez urząd, możliwość wcześniejszego wnioskowania o umorzenie podatku, jasną kolejność rozliczania rat oraz znaczne ograniczenie obowiązków MDR.
Nie każda zmiana jest jednak tak prosta, jak sugeruje sam limit kwotowy. Szczególnie ważne jest rozróżnienie dwóch zasad dotyczących nadpłat: brak osobnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty nie zależy od kwoty 10 000 zł, natomiast przekroczenie 10 000 zł powoduje obowiązek pisemnego uzasadnienia korekty. Poniżej wyjaśniamy, co nowe przepisy oznaczają w praktyce dla firmy.
Jakie są najważniejsze zmiany w Ordynacji podatkowej od 1 października 2026 r.?
Od 1 października 2026 r. obowiązuje zasadnicza część zmian wprowadzonych ustawą z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 846). Nowelizacja obejmuje nie tylko samą Ordynację podatkową, ale również przepisy powiązane, dlatego jej skutki dotyczą kilku obszarów codziennego funkcjonowania przedsiębiorców.
Najważniejszy kierunek zmian to mniej dodatkowych wniosków, wyższe limity i bardziej jednoznaczne procedury. Dla firmy oznacza to mniej formalności przy korektach i nadpłatach, większą elastyczność przy regulowaniu niewielkich zobowiązań oraz prostsze obowiązki związane z raportowaniem schematów podatkowych.
| Obszar | Co zmieniło się od 1 października 2026 r.? | Co to oznacza dla przedsiębiorcy? |
|---|---|---|
| Nadpłata po korekcie | W określonych przypadkach nie trzeba składać osobnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty. | Mniej dokumentów i szybsze uruchomienie procedury. |
| Korekta przez urząd | Limit korekty z urzędu wzrósł z 5 000 zł do 10 000 zł. | Więcej oczywistych błędów urząd może poprawić w ramach czynności sprawdzających. |
| Zapłata przez osobę trzecią | Limit wzrósł z 1 000 zł do 5 000 zł. | Znajomy, wspólnik lub inny podmiot może skutecznie zapłacić niewielki podatek za podatnika. |
| Umorzenie podatku | Można złożyć wniosek jeszcze przed terminem płatności. | Nie trzeba czekać, aż podatek stanie się zaległością. |
| Raty podatku | Wpłata trafia na ratę o najwcześniejszym terminie płatności. | Łatwiej przewidzieć, w jaki sposób urząd rozliczy przelew. |
| MDR | Zniesiono raportowanie krajowych schematów podatkowych. | Dla wielu firm oznacza to istotne ograniczenie obowiązków compliance. |
| Postępowanie podatkowe | Możliwe jest przesłuchanie strony lub świadka na odległość. | Nie każda czynność musi wymagać osobistej obecności w urzędzie. |
| Zwrot opłaty skarbowej | Zasadny zwrot może nastąpić bez decyzji, co do zasady w terminie 2 miesięcy. | Procedura ma być krótsza i bardziej przewidywalna. |
Warto pamiętać, że ustawa zawiera także przepisy przejściowe i wyjątki dotyczące dat wejścia w życie poszczególnych regulacji. Poniżej koncentrujemy się na rozwiązaniach, które są szczególnie istotne dla przedsiębiorców od 1 października 2026 r.
Nadpłata po korekcie deklaracji – kiedy nie trzeba składać wniosku?
Jedną z najbardziej praktycznych zmian jest zniesienie obowiązku składania osobnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty, gdy nadpłata wynika ze skorygowanej deklaracji składanej po upływie terminu do jej złożenia. Sama korekta może więc uruchomić procedurę dotyczącą nadpłaty, bez dokładania drugiego dokumentu.
Jeżeli prawidłowość korekty nie budzi wątpliwości, organ podatkowy może zwrócić nadpłatę bez wydawania decyzji stwierdzającej nadpłatę. To istotne uproszczenie dla firm, które po zamknięciu okresu rozliczeniowego odkrywają błąd powodujący zawyżenie podatku.
Ważne: próg 10 000 zł nie decyduje o tym, czy trzeba złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty. Kwota ta dotyczy innego obowiązku. Jeżeli z korekty wynika nadpłata większa niż 10 000 zł, korektę należy złożyć wraz z pisemnym uzasadnieniem jej przyczyn. Przy nadpłacie wynoszącej dokładnie 10 000 zł obowiązek ten nie powstaje, ponieważ przepis mówi o kwocie większej niż 10 000 zł.
Przykład: spółka po terminie złożenia deklaracji odkrywa pominięty koszt i składa korektę, z której wynika 8 000 zł nadpłaty. Nie musi składać osobnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty i nie ma ustawowego obowiązku dołączania pisemnego uzasadnienia przyczyn korekty. Jeżeli jednak nadpłata wyniesie 13 000 zł, osobny wniosek nadal nie będzie potrzebny, ale pisemne uzasadnienie korekty będzie obowiązkowe.
Istotny jest także przepis przejściowy: jeżeli korekta została złożona przed 1 października 2026 r., do stwierdzenia wynikającej z niej nadpłaty, jej zwrotu i oprocentowania stosuje się dotychczasowe zasady.
Korekta deklaracji przez urząd do 10 000 zł – co to oznacza?
Od 1 października 2026 r. urząd skarbowy może samodzielnie skorygować deklarację w ramach czynności sprawdzających, jeżeli stwierdzi błędy rachunkowe, oczywiste omyłki albo wypełnienie deklaracji niezgodnie z wymaganiami, a skutek finansowy korekty nie przekracza 10 000 zł. Wcześniej limit wynosił 5 000 zł.
Kluczowe jest to, że limit odnosi się do zmiany wynikającej z korekty, a nie do całej kwoty podatku wykazanej w deklaracji. Jeżeli więc firma wykazała wysokie zobowiązanie podatkowe, ale oczywista pomyłka zmienia jego wysokość o 7 500 zł, urząd może skorzystać z uproszczonego trybu korekty.
Podatnik nie traci przy tym prawa do reakcji. Po korekcie urząd przekazuje informację o jej przyczynie i skutkach oraz poucza o prawie wniesienia sprzeciwu. Na sprzeciw jest 14 dni od dnia doręczenia informacji, a jego wniesienie anuluje korektę dokonaną przez organ.
Dla przedsiębiorcy oznacza to mniej korespondencji przy prostych pomyłkach, ale również większą potrzebę uważnego czytania informacji z urzędu. Automatyczna lub uproszczona procedura nie powinna być traktowana jako formalność, której nie trzeba weryfikować.
Kto może zapłacić podatek za przedsiębiorcę do 5 000 zł?
Nowelizacja zwiększyła z 1 000 zł do 5 000 zł limit podatku, który może zostać skutecznie zapłacony przez inny podmiot niż podatnik. W praktyce oznacza to, że przy zobowiązaniu nieprzekraczającym 5 000 zł płatności może dokonać np. wspólnik, znajomy lub inna osoba trzecia.
Trzeba jednak zwrócić uwagę na jedno rozróżnienie: limit dotyczy wysokości podatku, a nie wartości pojedynczego przelewu. Nie można więc obejść ograniczenia poprzez podzielenie większego zobowiązania na kilka wpłat po 5 000 zł.
Odrębne zasady dotyczą osób wskazanych w Ordynacji podatkowej jako najbliższa rodzina – m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy. W ich przypadku zapłata podatku za podatnika nie jest objęta limitem 5 000 zł.
W praktyce warto również zadbać, aby z dowodu zapłaty jednoznacznie wynikało, czyje zobowiązanie i jaki podatek są regulowane. To ogranicza ryzyko problemów z prawidłowym przypisaniem wpłaty.
Czy można umorzyć podatek przed terminem płatności?
Tak. Od 1 października 2026 r. podatnik może wnioskować o umorzenie w całości albo w części podatku jeszcze przed upływem terminu jego płatności. Wcześniej przepisy o tej uldze odnosiły się do zaległości podatkowej, czyli zobowiązania, którego termin płatności już minął.
Zmiana ma duże znaczenie wtedy, gdy przedsiębiorca już przed terminem płatności wie, że z powodu wyjątkowej sytuacji nie będzie w stanie uregulować zobowiązania. Nie musi czekać, aż powstanie zaległość, aby przedstawić urzędowi swoją sytuację i dokumenty.
Nie oznacza to jednak, że urząd umorzy podatek automatycznie. Ulga nadal ma charakter uznaniowy i może zostać przyznana, gdy przemawia za tym ważny interes podatnika lub interes publiczny. W przypadku przedsiębiorców trzeba dodatkowo uwzględnić regulacje dotyczące pomocy publicznej.
Przykład: firma po nagłym zdarzeniu losowym traci znaczną część płynności, a za dwa tygodnie przypada termin zapłaty podatku. Po zmianie przepisów może złożyć wniosek o umorzenie jeszcze przed tym terminem i uzasadnić go dokumentami pokazującymi wpływ zdarzenia na sytuację finansową. Samo złożenie wniosku nie jest jednak równoznaczne z jego uwzględnieniem.
Jeżeli sytuacja firmy wymaga oceny dostępnych ulg lub skutków podatkowych, warto skorzystać z doradztwa podatkowego i prawnego, aby dobrać rozwiązanie do konkretnego zobowiązania i sytuacji przedsiębiorstwa.
Jak urząd zaliczy wpłatę na raty podatku?
Nowe brzmienie art. 62 § 3 Ordynacji podatkowej wprost wskazuje, że wpłaty na poczet rat, na które rozłożono podatek lub zaległość podatkową wraz z odsetkami, a także rat podatku, zalicza się na ratę o najwcześniejszym terminie płatności.
To doprecyzowanie usuwa wątpliwości dotyczące kolejności rozliczania wpłat. Z perspektywy przedsiębiorcy zasada działa jak kolejka: najpierw rozliczana jest rata, która „stoi pierwsza”, czyli ma najwcześniejszy termin płatności.
Przykład: przedsiębiorca ma nieuregulowaną ratę z terminem 15 września oraz kolejną z terminem 15 października. Wpłata dokonana na poczet rat zostanie w pierwszej kolejności zaliczona na ratę wrześniową. Dzięki temu można z góry przewidzieć sposób zaksięgowania płatności i lepiej kontrolować ewentualne zaległości oraz odsetki.
Firmy korzystające z układów ratalnych powinny więc regularnie uzgadniać saldo zobowiązań i pilnować kolejności terminów. W ramach obsługi księgowej warto uwzględnić kontrolę rat obok standardowego monitorowania podatków i rozrachunków.
Czy trzeba raportować krajowe schematy podatkowe MDR?
Od 1 października 2026 r. zlikwidowano obowiązek raportowania krajowych schematów podatkowych MDR. Nowy model koncentruje raportowanie na schematach transgranicznych, zgodnie z zakresem unijnej dyrektywy DAC6. Z zakresu MDR wyłączono również uzgodnienia dotyczące VAT i podatku akcyzowego.
Dla wielu przedsiębiorców prowadzących działalność wyłącznie w Polsce oznacza to wyraźne ograniczenie obowiązków związanych z analizą i raportowaniem uzgodnień. Nie oznacza jednak, że temat MDR można całkowicie wykreślić z firmowych procedur bez sprawdzenia spraw rozpoczętych przed zmianą przepisów.
Ustawa zawiera bowiem przepisy przejściowe. Jeżeli termin wykonania określonych obowiązków raportowych wynikających ze starych zasad upływa 30 października 2026 r., do ich wykonania stosuje się przepisy dotychczasowe. Przed zamknięciem dotychczasowej procedury MDR warto więc sprawdzić, czy w firmie nie ma uzgodnień lub rozpoczętych raportowań z okresu sprzed 1 października.
W praktyce nowelizacja oznacza mniej bieżącego raportowania, ale wymaga jednorazowego przeglądu starych spraw. To dobry moment, aby zaktualizować wewnętrzne procedury podatkowe i zakres odpowiedzialności osób, które dotychczas zajmowały się MDR.
Przesłuchania online i zwrot opłaty skarbowej – co jeszcze się zmienia?
Przesłuchania na odległość. Nowy art. 199b Ordynacji podatkowej pozwala organowi podatkowemu przesłuchać stronę lub świadka przy użyciu urządzeń umożliwiających jednoczesny przekaz obrazu i dźwięku, jeżeli urząd dysponuje odpowiednimi środkami technicznymi. Przebieg przesłuchania może zostać również utrwalony za pomocą obrazu i dźwięku albo samego dźwięku.
Dla przedsiębiorcy może to oznaczać mniej konieczności osobistego stawiennictwa, zwłaszcza gdy firma lub świadek znajduje się daleko od siedziby organu. Przepis daje jednak możliwość przeprowadzenia czynności online organowi – nie tworzy bezwarunkowego prawa podatnika do żądania zdalnego przesłuchania.
Zwrot opłaty skarbowej. Zmieniły się również przepisy ustawy o opłacie skarbowej. Jeżeli wniosek o zwrot jest zasadny, organ podatkowy zwraca opłatę bez wydawania decyzji, co do zasady w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku. Jeżeli zwrot nie nastąpi w tym terminie, przepisy przewidują oprocentowanie zwrotu od dnia złożenia wniosku, według stawki odpowiadającej odsetkom za zwłokę od zaległości podatkowych.
Co przedsiębiorca powinien sprawdzić po 1 października 2026 r.?
Nowelizacja w większości upraszcza procedury, ale jej praktyczna korzyść pojawi się dopiero wtedy, gdy firma dostosuje sposób działania. Warto przede wszystkim:
- sprawdzić korekty deklaracji składane po 1 października i oddzielić kwestię wniosku o nadpłatę od obowiązku uzasadnienia korekty powyżej 10 000 zł;
- ustalić, kto w firmie odbiera i weryfikuje informacje o korektach dokonanych przez urząd, aby nie przegapić 14-dniowego terminu na sprzeciw;
- przejrzeć aktualne układy ratalne i harmonogramy płatności, ponieważ wpłaty są zaliczane na ratę o najwcześniejszym terminie;
- zweryfikować otwarte sprawy MDR z okresu sprzed 1 października 2026 r. i dopiero po tej analizie zaktualizować procedury raportowania;
- rozważyć wcześniejsze złożenie wniosku o umorzenie podatku, jeśli sytuacja firmy spełnia przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego.
Podstawa prawna zmian
Opisane zmiany wynikają przede wszystkim z ustawy z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 846). Ustawa została ogłoszona 25 czerwca 2026 r., a zasadnicza część omawianych regulacji weszła w życie 1 października 2026 r.
Ministerstwo Finansów wskazuje, że celem zmian jest m.in. ograniczenie obowiązków sprawozdawczych, uproszczenie rozliczeń i zmniejszenie formalności w kontaktach z organami podatkowymi. Aktualne zasady i struktury dotyczące raportowania MDR są publikowane przez Ministerstwo Finansów i Krajową Administrację Skarbową.
FAQ – zmiany w Ordynacji podatkowej od 1 października 2026 r.
Od kiedy obowiązują zmiany w Ordynacji podatkowej w 2026 r.?
Większość zmian omówionych w tym artykule obowiązuje od 1 października 2026 r. Wynikają one z ustawy z 29 maja 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 846, przy czym część przepisów tej ustawy ma odrębne terminy wejścia w życie.
Czy przy nadpłacie po korekcie trzeba składać wniosek o stwierdzenie nadpłaty?
Jeżeli nadpłata wynika ze skorygowanej deklaracji składanej po upływie terminu do jej złożenia, nie trzeba składać osobnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Próg 10 000 zł dotyczy obowiązku pisemnego uzasadnienia korekty, a nie samego wniosku.
Jaki jest limit korekty deklaracji przez urząd skarbowy od 1 października 2026 r.?
Urząd może poprawić deklarację w ramach czynności sprawdzających, gdy skutek korekty nie przekracza 10 000 zł i chodzi o błędy lub omyłki objęte art. 274 Ordynacji podatkowej. Podatnik ma 14 dni od doręczenia informacji na wniesienie sprzeciwu.
Czy osoba trzecia może zapłacić podatek za przedsiębiorcę?
Tak. Od 1 października 2026 r. inny podmiot może zapłacić podatek za podatnika, jeżeli wysokość podatku nie przekracza 5 000 zł. Ustawowo wskazani członkowie najbliższej rodziny mogą regulować podatek bez tego limitu.
Czy przedsiębiorca może wnioskować o umorzenie podatku przed terminem płatności?
Tak. Od 1 października 2026 r. można złożyć wniosek o umorzenie całości lub części podatku jeszcze przed terminem jego płatności. Decyzja pozostaje uznaniowa i wymaga wykazania ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, a w przypadku przedsiębiorcy trzeba uwzględnić także zasady pomocy publicznej.
Czy od 1 października 2026 r. trzeba raportować krajowe schematy podatkowe MDR?
Co do zasady nie – od 1 października 2026 r. krajowe schematy podatkowe nie podlegają już raportowaniu MDR, a system koncentruje się na schematach transgranicznych. Trzeba jednak sprawdzić przepisy przejściowe dla obowiązków powstałych przed zmianą, zwłaszcza gdy termin ich wykonania przypada 30 października 2026 r.
